Βιταμίνη D (25-OH)

Τι είναι η βιταμίνη D (25-OH)

Η βιταμίνη D παράγεται κυρίως στο δέρμα με την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Το ήπαρ τη μετατρέπει σε 25-υδροξυβιταμίνη D, τη μορφή που κυκλοφορεί στο αίμα και μετριέται στην εξέταση. Οι νεφροί τη μετατρέπουν στη συνέχεια στην ενεργή ορμόνη, που βοηθά το έντερο να απορροφά ασβέστιο και φώσφορο. Χωρίς αρκετή βιταμίνη D, απορροφάται μόνο ένα μικρό μέρος του ασβεστίου της τροφής¹.

Τι αξιολογεί η βιταμίνη D (25-OH)

Η εξέταση δείχνει τα αποθέματα των προηγούμενων εβδομάδων, από τον ήλιο, την τροφή και τα συμπληρώματα¹.

Η εξέταση δεν αξιολογεί άμεσα την υγεία των οστών· γι' αυτό διαβάζεται μαζί με το ασβέστιο, τον φώσφορο και την PTH. Όταν λείπει βιταμίνη D, η PTH αυξάνεται και διατηρεί το ασβέστιο του αίματος σε φυσιολογικά επίπεδα, παίρνοντάς το από τα οστά¹. Ένα φυσιολογικό ασβέστιο, επομένως, δεν αποκλείει την έλλειψη.

Τι σημαίνουν οι υψηλές και οι χαμηλές τιμές

Κάτω από 20 ng/mL η τιμή θεωρείται έλλειψη και από 21 έως 29 ng/mL ανεπάρκεια¹. Από 30 έως 50 ng/mL η τιμή είναι μέσα στο φυσιολογικό εύρος, αλλά κάτω από το βέλτιστο εύρος.

Συνήθεις αιτίες χαμηλής τιμής. Η πιο συχνή είναι ο λίγος ήλιος: πολλές ώρες σε εσωτερικούς χώρους, ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, αντηλιακό και ο χειμώνας, όταν στην Ελλάδα το δέρμα παράγει ελάχιστη βιταμίνη D¹. Η παραγωγή μειώνεται επίσης με την ηλικία¹.

Επίμονα χαμηλή τιμή. Όταν η τιμή μένει χαμηλή παρά τον ήλιο και τη διατροφή, συνήθως χρειάζεται συμπλήρωμα¹. Τα άτομα με περισσότερο σωματικό λίπος έχουν συχνότερα χαμηλή βιταμίνη D¹⁰, καθώς ένα μέρος της αποθηκεύεται στον λιπώδη ιστό¹. Άλλες αιτίες είναι η κακή απορρόφηση του λίπους από το έντερο, όπως στην κοιλιοκάκη, η βαριατρική επέμβαση, η χρόνια νόσος των νεφρών ή του ήπατος και φάρμακα όπως τα αντιεπιληπτικά και τα κορτικοστεροειδή¹.

Ευρήματα που χρειάζονται γιατρό. Μια πολύ χαμηλή τιμή με πόνους στα οστά ή στους μυς και μυϊκή αδυναμία μπορεί να δείχνει οστεομαλακία, δηλαδή μαλάκυνση των οστών λόγω ελλιπούς ασβεστοποίησης¹. Το ίδιο ισχύει όταν το ασβέστιο ή ο φώσφορος είναι εκτός ορίων ή η PTH είναι αυξημένη.

Υψηλή τιμή. Η τοξικότητα είναι σπάνια, οφείλεται σε πολύ μεγάλες δόσεις συμπληρωμάτων και αφορά τιμές πάνω από 150 ng/mL, με κίνδυνο αυξημένου ασβεστίου¹.

Η βιταμίνη D, το ανοσοποιητικό και η μεταβολική υγεία

Η βιταμίνη D ρυθμίζει τα κύτταρα του ανοσοποιητικού και βοηθά στον έλεγχο της φλεγμονής⁴. Η χαμηλή τιμή συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο λοιμώξεων και αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως η ψωρίαση, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η σκλήρυνση κατά πλάκας⁴. Συνδέεται επίσης με υψηλότερους δείκτες φλεγμονής, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP)⁵. Η τακτική λήψη βιταμίνης D έχει συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων¹¹.

Σε ό,τι αφορά τον μεταβολισμό, η έλλειψη είναι συχνότερη όταν υπάρχει αυξημένο σωματικό λίπος¹⁰, και οι χαμηλές τιμές συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2⁶.

Πώς να βελτιώσετε τη βιταμίνη D

1. Περάστε χρόνο στον ήλιο, χωρίς να καείτε. Ο ήλιος είναι η κύρια πηγή βιταμίνης D¹. Λίγος χρόνος έξω, με εκτεθειμένα χέρια και πόδια, βοηθά κυρίως από την άνοιξη ως το φθινόπωρο. Στην κλινική πράξη όμως είναι δύσκολο να φτάσει η τιμή στο βέλτιστο εύρος μόνο με τον ήλιο: η έλλειψη βιταμίνης D είναι πολύ συχνή ακόμη και στην ηλιόλουστη Αθήνα^{2, 3}.

2. Επιλέξτε τροφές που περιέχουν βιταμίνη D. Λιπαρά ψάρια, όπως σολομός, σαρδέλες και σκουμπρί, μουρουνέλαιο και αυγά με τον κρόκο¹.

3. Φροντίστε την επάρκεια μαγνησίου. Τα ένζυμα που μεταβολίζουν τη βιταμίνη D χρειάζονται μαγνήσιο, και η καλή επάρκεια μαγνησίου φαίνεται να βοηθά στη ρύθμιση της τιμής¹². Το μαγνήσιο ορού δεν δείχνει τα αποθέματα μέσα στα κύτταρα, οπότε η ανάγκη για συμπλήρωμα αξιολογείται μαζί με συμπτώματα όπως μυϊκές κράμπες και διαταραχές ύπνου.

4. Πάρτε συμπλήρωμα όταν η τιμή είναι χαμηλή. Όταν η τιμή είναι χαμηλή, συνήθως χρειάζεται συμπλήρωμα βιταμίνης D, με δόση που προσαρμόζεται στην τιμή και στο σωματικό βάρος¹. Τα άτομα με περισσότερο σωματικό λίπος μπορεί να χρειάζονται υψηλότερη δόση¹. Επιλέξτε ποιοτικά προϊόντα χωρίς πρόσθετα και τεχνητά γλυκαντικά.

5. Συζητήστε τη δόση με τον γιατρό σας όταν υπάρχει ιατρικός λόγος. Όταν υπάρχει πρόβλημα απορρόφησης, νόσος των νεφρών ή του ήπατος ή φάρμακα που επηρεάζουν τη βιταμίνη D, η δόση χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση¹.

Η εξέταση βιταμίνης D στην πράξη

Πώς μετρά η Kyma τη βιταμίνη D (25-OH)

Η Kyma δεν διαβάζει τη βιταμίνη D μεμονωμένα. Την ερμηνεύει μαζί με το ασβέστιο, τον φώσφορο και την PTH, για να φανεί αν ο οργανισμός ήδη αντισταθμίζει μια έλλειψη, με το μαγνήσιο, που χρειάζεται για τον μεταβολισμό της, και με την hs-CRP, δείκτη χαμηλού βαθμού φλεγμονής. Το εξατομικευμένο πλάνο συνδυάζει ήλιο, διατροφή και, όταν η τιμή είναι χαμηλή, συμπλήρωμα στην κατάλληλη δόση, με στόχο τιμή πάνω από 50 ng/mL. Η πρόοδος παρακολουθείται με νέα μέτρηση. Αν η τιμή είναι πολύ χαμηλή με πόνους στα οστά ή μυϊκή αδυναμία, ή αν το ασβέστιο είναι εκτός ορίων, η σύσταση είναι εκτίμηση από γιατρό.

Συχνές ερωτήσεις

Το περιεχόμενο αυτού του οδηγού έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Κάθε αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.