Με μια ματιά
Λίγες τροφές περιέχουν φυσικά βιταμίνη D: οι καλύτερες είναι τα λιπαρά ψάρια, όπως οι σαρδέλες, το σκουμπρί και ο σολομός, ο κρόκος του αυγού, το συκώτι και τα μανιτάρια που έχουν εκτεθεί σε υπεριώδη ακτινοβολία, καθώς και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα.1, 2 Τα φρούτα και σχεδόν όλα τα λαχανικά δεν περιέχουν ουσιαστικά βιταμίνη D, ενώ τα τυριά περιέχουν μικρές ποσότητες.1 Επειδή η διατροφή σπάνια καλύπτει μόνη της τις ανάγκες, σημασία έχουν ο ήλιος και, όπου χρειάζεται, μια εξέταση αίματος και ένα πλάνο με τον γιατρό σας.3, 4
Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως τέτοια. Δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ή τη θεραπεία από γιατρό: για οποιοδήποτε θέμα αφορά την υγεία σας, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.
Ποιες τροφές έχουν βιταμίνη D
Οι τροφές με βιταμίνη D είναι λίγες, γιατί ο οργανισμός παίρνει το μεγαλύτερο μέρος της από τον ήλιο.3 Ο πίνακας δείχνει ποια τρόφιμα με βιταμίνη D αξίζει να γνωρίζετε, χωρίς ποσότητες, γιατί η περιεκτικότητα αλλάζει πολύ από τρόφιμο σε τρόφιμο:
| Τροφή | Πόσο συμβάλλει |
|---|---|
| Λιπαρά ψάρια: σαρδέλες, σκουμπρί, σολομός, ρέγγα, τόνος | Οι καλύτερες φυσικές πηγές1 |
| Μουρουνέλαιο | Πολύ πλούσιο, αλλά περιέχει και πολλή βιταμίνη A15 |
| Κρόκος του αυγού | Καλή πηγή1 |
| Συκώτι | Μέτρια πηγή1 |
| Μανιτάρια εκτεθειμένα σε υπεριώδη ακτινοβολία | Καλή πηγή βιταμίνης D22 |
| Τυριά, γάλα, γιαούρτι | Μικρές ποσότητες, εκτός αν είναι εμπλουτισμένα1 |
| Εμπλουτισμένα τρόφιμα και φυτικά ροφήματα | Ανάλογα με την ετικέτα1 |
Η περιεκτικότητα διαφέρει ακόμη και μέσα στο ίδιο είδος. Για παράδειγμα, ο σολομός ελεύθερης αλίευσης περιέχει συνήθως περισσότερη βιταμίνη D από τον σολομό ιχθυοτροφείου.6 Τα λιπαρά ψάρια δίνουν επιπλέον ωμέγα-3. Δείτε τις τροφές με ωμέγα-3.
Παράλληλα, οι θρεπτικές ζωικές τροφές, όπως το κρέας, τα αυγά, το ψάρι, το πλήρες γιαούρτι και τα ώριμα τυριά, δίνουν θρεπτικά συστατικά που ο οργανισμός απορροφά εύκολα.7 Αντίθετα, οι υπερεπεξεργασμένες τροφές, όπως τα τυποποιημένα σνακ και τα έτοιμα γεύματα, καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί συνδέονται με καρδιαγγειακή νόσο και διαβήτη τύπου 2.8
Φρούτα με βιταμίνη D: υπάρχουν;
Τα φρούτα δεν περιέχουν ουσιαστικά βιταμίνη D.1 Οι λίστες που αναφέρουν πορτοκάλια, μπανάνες ή αβοκάντο τη μπερδεύουν συνήθως με άλλες βιταμίνες, όπως τη C, ή με χυμούς που έχουν εμπλουτιστεί με βιταμίνη D. Τα ολόκληρα φρούτα της εποχής έχουν θέση στη διατροφή για τις φυτικές ίνες και τις βιταμίνες τους. Αντίθετα, οι χυμοί, ακόμη και οι φρέσκοι, και τα smoothies καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί τα σάκχαρά τους απορροφούνται πιο γρήγορα λόγω της υγρής τους μορφής.9
Λαχανικά με βιταμίνη D: η εξαίρεση των μανιταριών
Τα πράσινα φυλλώδη και τα υπόλοιπα λαχανικά δεν είναι πηγή βιταμίνης D.1 Η εξαίρεση είναι τα μανιτάρια, που βοτανικά είναι μύκητες: όταν εκτίθενται σε υπεριώδη ακτινοβολία, από τον ήλιο ή κατά την παραγωγή, φτιάχνουν βιταμίνη D2, και η ποσότητα εξαρτάται από την έκθεσή τους.2 Η D2 ανεβάζει τη βιταμίνη D του αίματος λιγότερο αποτελεσματικά από τη D3 των ζωικών τροφών.10
Ποιο τυρί έχει βιταμίνη D;
Τα τυριά περιέχουν μικρές ποσότητες βιταμίνης D, που διαφέρουν ανάλογα με το είδος.1 Δεν είναι λοιπόν τρόπος να καλύψετε τη βιταμίνη D, είναι όμως θρεπτική τροφή: τα πλήρη τυριά από πρόβειο και κατσικίσιο γάλα, όπως η φέτα και η γραβιέρα, και τα ώριμα τυριά, όπως η παρμεζάνα, είναι από τις καλύτερες επιλογές.1112 Δείτε ποια τυριά είναι οι καλύτερες επιλογές. Τα βιομηχανικά κίτρινα τυριά δεν είναι από τις καλύτερες επιλογές, ενώ τα τυποποιημένα προϊόντα τυριού με φυτικά λιπαρά καλό είναι να αποφεύγονται.
Ξηροί καρποί, αμύγδαλα και φυτικά ροφήματα
Τα αμύγδαλα και οι υπόλοιποι ξηροί καρποί δεν περιέχουν ουσιαστικά βιταμίνη D.1 Ορισμένα φυτικά ροφήματα, όπως του αμυγδάλου, της βρώμης ή της σόγιας, εμπλουτίζονται με βιταμίνη D, κάτι που αναγράφεται στην ετικέτα.1 Όσοι ακολουθούν χορτοφαγική διατροφή μπορούν να βασιστούν στα αυγά και στα γαλακτοκομικά, αν τα τρώνε, στα μανιτάρια με υπεριώδη ακτινοβολία και στα εμπλουτισμένα τρόφιμα, και μια εξέταση δείχνει αν αρκούν.12 Το ίδιο ερώτημα υπάρχει και για τη Β12: δείτε τις τροφές με βιταμίνη Β12 για χορτοφάγους.
Παράδειγμα ημέρας με τροφές που έχουν βιταμίνη D
Ένα ενδεικτικό παράδειγμα, χωρίς ποσότητες, που δεν αντικαθιστά ένα εξατομικευμένο πλάνο:
| Γεύμα | Ιδέα |
|---|---|
| Πρωινό | Ομελέτα με μανιτάρια και φέτα, ή πλήρες γιαούρτι με ξηρούς καρπούς |
| Μεσημεριανό | Σαρδέλες στη σχάρα με χόρτα και ελαιόλαδο |
| Σνακ | Αυγό βραστό και ένα φρούτο εποχής |
| Βραδινό | Σολομός ή σκουμπρί στον φούρνο με λαχανικά, ή συκωτάκια με σαλάτα |
Αρκεί η διατροφή; Ήλιος, εξέταση και συμπληρώματα
Η διατροφή σπάνια καλύπτει μόνη της τις ανάγκες σε βιταμίνη D, γιατί η κύρια πηγή είναι ο ήλιος, πάντα με προστασία από τα εγκαύματα.3 Δείτε πόση έκθεση στον ήλιο χρειάζεστε και τι μειώνει τη βιταμίνη D. Το αν τα επίπεδά σας επαρκούν φαίνεται μόνο με την εξέταση 25-υδροξυβιταμίνη D· δείτε τι σημαίνουν οι τιμές της.4 Αν η τιμή είναι χαμηλή, ένα συμπλήρωμα αποφασίζεται με τον γιατρό σας μετά την εξέταση.4
Πότε να μιλήσετε με γιατρό
- Η βιταμίνη D σας είναι χαμηλή ή έχετε πόνο στα οστά και μυϊκή αδυναμία.3
- Παίρνετε φάρμακα για το σάκχαρο, τη χοληστερίνη ή την πίεση, ή έχετε νεφρική νόσο, και σκέφτεστε να αλλάξετε τη διατροφή σας: τις αλλαγές τις προσαρμόζετε με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο σας.
- Είστε έγκυος και σκέφτεστε μουρουνέλαιο, που περιέχει πολλή βιταμίνη A.5
- Έχετε τροφικές αλλεργίες, όπως στο ψάρι ή στο αυγό, που περιορίζουν τις πηγές σας.
Πώς σας βοηθά η Kyma
Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί τη βιταμίνη D, το ασβέστιο και το μαγνήσιο, ώστε να φαίνεται αν η διατροφή και ο ήλιος αρκούν. Τα αποτελέσματα εξηγούνται σε σχέση με το ιστορικό και τους στόχους σας, και ακολουθεί ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Ο επανέλεγχος δείχνει αν οι αλλαγές απέδωσαν. kymahealth.co
Συχνές ερωτήσεις
Κανένα φρούτο δεν περιέχει ουσιαστικά βιταμίνη D.1 Οι λίστες που αναφέρουν πορτοκάλια ή μπανάνες τη μπερδεύουν συνήθως με άλλες βιταμίνες ή με χυμούς εμπλουτισμένους με βιταμίνη D.
Όχι, τα αμύγδαλα και οι υπόλοιποι ξηροί καρποί δεν περιέχουν ουσιαστικά βιταμίνη D.1 Ορισμένα φυτικά ροφήματα, όπως του αμυγδάλου, εμπλουτίζονται με βιταμίνη D, κάτι που αναγράφεται στην ετικέτα.
Βιοδείκτες σε αυτό το άρθρο
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: fact sheet for health professionals.
- Cardwell G, et al. A Review of Mushrooms as a Potential Source of Dietary Vitamin D. Nutrients, 2018.
- Holick MF. Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine, 2007.
- Holick MF, et al. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2011.
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin A and carotenoids: fact sheet for health professionals.
- Lu Z, et al. An evaluation of the vitamin D3 content in fish: Is the vitamin D content adequate to satisfy the dietary requirement for vitamin D? Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 2007.
- Beal T, Gardner CD, Herrero M, et al. Friend or Foe? The Role of Animal-Source Foods in Healthy and Environmentally Sustainable Diets. Journal of Nutrition, 2023.
- Lane MM, Gamage E, Du S, et al. Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: umbrella review of epidemiological meta-analyses. BMJ, 2024.
- Muraki I, et al. Fruit consumption and risk of type 2 diabetes: results from three prospective longitudinal cohort studies. BMJ, 2013.
- Tripkovic L, et al. Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Clinical Nutrition, 2012.
- Astrup A, et al. Saturated Fats and Health: A Reassessment and Proposal for Food-Based Recommendations. JACC, 2020.
- Chen GC, et al. Cheese consumption and risk of cardiovascular disease: a meta-analysis of prospective studies. European Journal of Nutrition, 2017.