Non-HDL χοληστερίνη: Τι είναι, φυσιολογικές τιμές και γιατί μετρά περισσότερο από την ολική

Τι είναι η χοληστερίνη και τι είναι η non-HDL;

Η χοληστερίνη είναι μια λιπαρή ουσία που ο οργανισμός χρειάζεται για τη δομή των κυττάρων του και για την παραγωγή ορμονών και βιταμίνης D.⁶ Επειδή δεν διαλύεται στο αίμα, μεταφέρεται μέσα σε μικρά σωματίδια, τις λιποπρωτεΐνες.² Οι πιο γνωστές είναι η λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL) και η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL).²

Η HDL λέγεται «καλή» χοληστερίνη, γιατί μεταφέρει την περίσσεια χοληστερίνης από τους ιστούς πίσω στο ήπαρ.⁷ Η non-HDL χοληστερίνη είναι η ολική χοληστερίνη μείον την HDL, δηλαδή η χοληστερίνη των σωματιδίων που μπορούν να εναποτεθούν στις αρτηρίες.¹² Περιλαμβάνει κυρίως την LDL, αλλά και τη χοληστερίνη των σωματιδίων που είναι πλούσια σε τριγλυκερίδια.² Η εναπόθεση αυτή συμβάλλει στην αθηροσκλήρωση, δηλαδή στη σταδιακή στένωση των αρτηριών.²

Στα αποτελέσματα μπορεί να τη δείτε ως «non-HDL» ή «μη-HDL χοληστερίνη». Δεν χρειάζεται ξεχωριστή εξέταση, γιατί προκύπτει από την ολική χοληστερίνη και την HDL του λιπιδαιμικού προφίλ.¹

Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές της non-HDL;

Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες θέτουν για τους περισσότερους ενήλικες στόχο non-HDL κάτω από 130 mg/dL, και χαμηλότερο όταν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι υψηλός.³ Τον προσωπικό σας στόχο τον ορίζει ο γιατρός σας, με βάση τον συνολικό σας κίνδυνο.² Τον κίνδυνο για τα επόμενα 10 χρόνια τον εκτιμά με εργαλεία όπως το SCORE2 (Systematic Coronary Risk Evaluation 2).⁸

Δείτε αναλυτικά τον πίνακα φυσιολογικών τιμών της χοληστερίνης.

Γιατί η non-HDL δείχνει περισσότερα από την ολική χοληστερίνη

Η ολική χοληστερίνη περιλαμβάνει και την HDL, γι' αυτό από μόνη της δεν αρκεί για την εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου: μια υψηλή τιμή μπορεί να οφείλεται απλώς σε υψηλή HDL.¹² Η non-HDL δεν έχει αυτό το μειονέκτημα, γιατί αφαιρεί την HDL.¹ Μελέτες δείχνουν ότι συνδέεται με τη στεφανιαία νόσο, δηλαδή τη στένωση των αρτηριών της καρδιάς, τουλάχιστον εξίσου ισχυρά με την LDL.¹²¹³

Η non-HDL είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν τα τριγλυκερίδια είναι αυξημένα, καθώς και όταν υπάρχει διαβήτης ή παχυσαρκία.² Τότε κυκλοφορούν περισσότερα σωματίδια πλούσια σε τριγλυκερίδια, και η χοληστερίνη τους μετρά στη non-HDL αλλά όχι στην LDL.² Γι' αυτό σε αυτές τις περιπτώσεις η LDL μόνη της μπορεί να υποεκτιμά τον κίνδυνο.²

Γιατί η non-HDL διαβάζεται μαζί με τους υπόλοιπους δείκτες

Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες θέτουν για τους περισσότερους ενήλικες στόχο LDL κάτω από 100 mg/dL, και χαμηλότερο όταν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι υψηλός.³ Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι ο διαβήτης και η αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή η μειωμένη ανταπόκριση του οργανισμού στην ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο, προβλέπουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο πολύ πιο ισχυρά από την LDL μόνη της.⁴ Το ίδιο ισχύει και για τη non-HDL.⁴ Ισχυροί παράγοντες κινδύνου είναι επίσης η υψηλή αρτηριακή πίεση και το κάπνισμα.⁴ Γι' αυτό η εστίαση σε έναν μόνο αριθμό δεν δίνει την πλήρη εικόνα.

Η non-HDL δείχνει πόση χοληστερίνη μεταφέρουν τα σωματίδια, αλλά όχι την ποιότητά τους.¹¹ Τα μικρά και πυκνά σωματίδια συνδέονται ισχυρότερα με την αθηροσκλήρωση.¹⁴ Πληθαίνουν όταν η διατροφή έχει πολλή ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες και υπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη.⁵ Την ποιότητα της χοληστερίνης επηρεάζουν επίσης το κάπνισμα, που κάνει την LDL πιο ευάλωτη στην οξείδωση,¹⁵ το αλκοόλ, που ανεβάζει τα τριγλυκερίδια,² και η ατμοσφαιρική ρύπανση, που μπορεί να εξασθενήσει την προστατευτική δράση της HDL.¹⁶

Σημασία έχει και η υγεία των ίδιων των αρτηριών. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα και το υψηλό σάκχαρο μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στο εσωτερικό τους τοίχωμα.¹⁷ Σε ένα τοίχωμα με βλάβη, η χοληστερίνη εναποτίθεται πιο εύκολα και οι αρτηρίες σταδιακά στενεύουν.¹⁷

Την ποιότητα της LDL τη δείχνει ο λόγος LDL/ApoB.¹¹ Κάθε σωματίδιο LDL φέρει μία πρωτεΐνη, την απολιποπρωτεΐνη B (ApoB).¹¹ Ο λόγος τους, ένας πολύ σημαντικός δείκτης καρδιαγγειακής υγείας, δείχνει αν κυριαρχούν τα μεγάλα σωματίδια ή τα μικρά και πυκνά.¹¹ Οι χαμηλές τιμές του συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακή νόσο.¹⁸

Την εικόνα συμπληρώνουν η ινσουλίνη νηστείας και τα τριγλυκερίδια, που είναι από τους πιο χρήσιμους δείκτες της αντίστασης στην ινσουλίνη.¹⁹ Χρήσιμη είναι και η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη υψηλής ευαισθησίας (hs-CRP), ένας δείκτης χαμηλού βαθμού φλεγμονής.²⁰

Τι ανεβάζει τη non-HDL και τι βοηθά

Η non-HDL ανεβαίνει συχνά μαζί με τα τριγλυκερίδια. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν η διατροφή έχει πολλή ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες, όταν υπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη ή περιττό σωματικό λίπος, και με το αλκοόλ.²⁵ Μπορεί επίσης να ανέβει λόγω παθήσεων όπως ο υποθυρεοειδισμός ή ο αρρύθμιστος διαβήτης, που αξιολογούνται από τον γιατρό.²¹

Το λιπιδαιμικό προφίλ βελτιώνεται με τις συνήθειες που βελτιώνουν τον μεταβολισμό:

• λιγότερη ζάχαρη και λιγότεροι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες, όπως τα γλυκά, τα αναψυκτικά, το λευκό ψωμί και τα δημητριακά πρωινού,⁵²²
• ολόκληρα φρούτα εποχής, κατά προτίμηση με λιγότερη ζάχαρη, στη θέση των χυμών και των smoothies,²³
• λιπαρά καλής ποιότητας, όπως το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και τα μικρά λιπαρά ψάρια, στη θέση των επεξεργασμένων σπορελαίων και των trans λιπαρών, δηλαδή των βιομηχανικών υδρογονωμένων λιπαρών,²²⁴²⁵
• τακτική κίνηση, αερόβια και με αντιστάσεις, που ανεβάζει την HDL και μειώνει τα τριγλυκερίδια,²⁶
• μείωση του περιττού σωματικού λίπους, που βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη,²
• αποφυγή ή περιορισμός του αλκοόλ και διακοπή του καπνίσματος.²

Αν οι αλλαγές αυτές δεν αρκούν ή ο συνολικός κίνδυνος είναι υψηλός, ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει φάρμακο.² Δείτε πότε χρειάζεται φάρμακο για τη χοληστερίνη.

Πότε να μιλήσετε με γιατρό

• Πολύ υψηλές τιμές χοληστερίνης: ολική χοληστερίνη 310 mg/dL ή περισσότερο, ή LDL 190 mg/dL ή περισσότερο.¹²
• Πολύ υψηλά τριγλυκερίδια: Τιμές πάνω από 880 mg/dL χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση, γιατί αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο παγκρεατίτιδας, δηλαδή φλεγμονής του παγκρέατος.²
• Διαβήτης, χρόνια νεφρική νόσος ή καρδιοπάθεια: οι στόχοι σας ορίζονται με τον γιατρό.²
• Φάρμακα: αν ήδη παίρνετε θεραπεία για τη χοληστερίνη, μην τη διακόψετε ούτε την αλλάξετε μόνοι σας.
• Επείγοντα συμπτώματα: πόνος στο στήθος, δύσπνοια, στραβό στόμα, αδυναμία στο ένα χέρι ή δυσκολία στην ομιλία. Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.

Πώς σας βοηθά η Kyma

Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί το λιπιδαιμικό προφίλ, από το οποίο προκύπτει η non-HDL, την ApoB, τον λόγο LDL/ApoB, την hs-CRP, το σάκχαρο και την ινσουλίνη, ώστε η χοληστερίνη να διαβάζεται μέσα στο μεταβολικό της περιβάλλον. Η αιμοληψία γίνεται νηστικοί, γιατί στο ίδιο δείγμα μετρώνται το σάκχαρο και η ινσουλίνη. Ακολουθούν η εξήγηση των αποτελεσμάτων με βάση το ιστορικό σας και ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται. kymahealth.co