Χοληστερίνη: Τι είναι και πώς να μειώσετε τον καρδιαγγειακό κίνδυνο

Τι είναι η χοληστερίνη

Η χοληστερίνη δεν είναι εχθρός του οργανισμού, αλλά μια λιπαρή ουσία απαραίτητη για τη ζωή. Αποτελεί βασικό συστατικό των κυτταρικών μεμβρανών και χρησιμοποιείται για την παραγωγή χολικών οξέων και στεροειδών ορμονών,¹⁶ ενώ μια πρόδρομη ουσία της συμμετέχει και στη σύνθεση της βιταμίνης D.¹

Το μεγαλύτερο μέρος της χοληστερίνης παράγεται από τον ίδιο τον οργανισμό, ενώ ένα μικρότερο μέρος προέρχεται από τη διατροφή.⁷ Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο περιορισμός της χοληστερίνης των τροφών έχει σχετικά μικρή επίδραση στα επίπεδά της στο αίμα.⁷

Επειδή η χοληστερίνη δεν διαλύεται στο αίμα, μεταφέρεται μέσω ειδικών σωματιδίων που ονομάζονται λιποπρωτεΐνες.⁸ Οι πιο γνωστές είναι η λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας (LDL) και η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL). Στις εξετάσεις αίματος, οι αντίστοιχες τιμές δείχνουν πόση χοληστερίνη μεταφέρει κάθε κατηγορία λιποπρωτεϊνών.

Τι δείχνουν οι τιμές της χοληστερίνης

Η βασική εξέταση, το λιπιδαιμικό προφίλ, μετρά την ολική χοληστερίνη, την LDL, την HDL και τα τριγλυκερίδια, δηλαδή το λίπος με το οποίο ο οργανισμός αποθηκεύει την ενέργεια που περισσεύει. Ένας πληρέστερος έλεγχος προσθέτει την απολιποπρωτεΐνη B (ApoB), την πρωτεΐνη που φέρει κάθε σωματίδιο LDL,⁹ και τη C-αντιδρώσα πρωτεΐνη υψηλής ευαισθησίας (hs-CRP), έναν δείκτη φλεγμονής.¹⁰ Τα όρια του εργαστηρίου για πολλούς δείκτες βασίζονται στις τιμές του γενικού πληθυσμού, γι' αυτό μια τιμή μέσα στα όρια δεν είναι πάντα και η βέλτιστη.¹¹

Δείτε αναλυτικά τον πίνακα φυσιολογικών τιμών της χοληστερίνης.

Γιατί η ολική χοληστερίνη δεν δείχνει μόνη της τον κίνδυνο

Η ολική χοληστερίνη περιλαμβάνει και την HDL, την «καλή» χοληστερίνη, γι' αυτό από μόνη της δεν αρκεί για την εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου: μια υψηλή τιμή μπορεί να οφείλεται απλώς σε υψηλή HDL.¹¹⁸

Οι πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες θέτουν για τους περισσότερους ενήλικες στόχο LDL κάτω από 100 mg/dL, και χαμηλότερο όταν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι υψηλός.¹³ Ωστόσο, μελέτες δείχνουν ότι ο διαβήτης και η αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή η μειωμένη ανταπόκριση του οργανισμού στην ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο, προβλέπουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο πολύ πιο ισχυρά από την LDL μόνη της.² Ισχυροί παράγοντες κινδύνου είναι επίσης η υψηλή αρτηριακή πίεση και το κάπνισμα.² Γι' αυτό η εστίαση σε έναν μόνο αριθμό δεν δίνει την πλήρη εικόνα.

Εξίσου σημαντική είναι η ποιότητα της LDL. Τα μικρά και πυκνά σωματίδια συνδέονται ισχυρότερα με την αθηροσκλήρωση, δηλαδή τη συσσώρευση χοληστερίνης στο τοίχωμα των αρτηριών.¹⁷ Πληθαίνουν όταν η διατροφή έχει πολλή ζάχαρη και επεξεργασμένους υδατάνθρακες και υπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη.³ Την ποιότητα της χοληστερίνης επηρεάζουν επίσης το κάπνισμα, που κάνει την LDL πιο ευάλωτη στην οξείδωση,¹⁸ το αλκοόλ, που ανεβάζει τα τριγλυκερίδια,⁸ και η ατμοσφαιρική ρύπανση, που μπορεί να εξασθενήσει την προστατευτική δράση της HDL.¹⁹ Ο λόγος LDL/ApoB, ένας πολύ σημαντικός δείκτης καρδιαγγειακής υγείας, δείχνει ποια σωματίδια κυριαρχούν,¹⁶ και οι χαμηλές τιμές του συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακή νόσο.²⁰

Σημασία έχει και η υγεία των ίδιων των αρτηριών. Η υψηλή αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα και το υψηλό σάκχαρο μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στο εσωτερικό τους τοίχωμα.²¹ Σε ένα τοίχωμα με βλάβη, η χοληστερίνη εναποτίθεται πιο εύκολα και οι αρτηρίες σταδιακά στενεύουν.²¹

Η επίμονα αυξημένη hs-CRP, που δείχνει χρόνια φλεγμονή, θεωρείται επίσης παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο.²² Επειδή ο κίνδυνος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, ο γιατρός σας τον εκτιμά για τα επόμενα 10 χρόνια με εργαλεία όπως το SCORE2 (Systematic Coronary Risk Evaluation 2), που συνυπολογίζει την ηλικία, το φύλο, το κάπνισμα, την πίεση και τη χοληστερίνη.²³

Τι μειώνει πραγματικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο

Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (American Heart Association) ορίζει οκτώ βασικούς παράγοντες καρδιαγγειακής υγείας: διατροφή, σωματική δραστηριότητα, κάπνισμα, ύπνο, σωματικό βάρος, λιπίδια, σάκχαρο και αρτηριακή πίεση.⁴ Μελέτες δείχνουν ότι όσοι έχουν καλύτερη εικόνα σε αυτούς έχουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και θανάτου.⁵ Στην πράξη:

• Ποιότητα της τροφής: ολόκληρες, ανεπεξέργαστες τροφές, όπως λαχανικά, ολόκληρα φρούτα, όσπρια, ψάρια και κρέας, και εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο στη θέση των επεξεργασμένων σπορελαίων και της μαργαρίνης.²⁴²⁵ Η μεσογειακή διατροφή με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ή ξηρούς καρπούς μειώνει τα καρδιαγγειακά επεισόδια,²⁴ ενώ τα μικρά λιπαρά ψάρια, όπως η σαρδέλα, δίνουν ωμέγα-3, λιπαρά οξέα με αντιφλεγμονώδη δράση.²⁶
• Λιγότερη ζάχαρη και επεξεργασμένοι υδατάνθρακες: η ζάχαρη, τα γλυκά, τα αναψυκτικά, οι χυμοί, το λευκό ψωμί και τα δημητριακά πρωινού ανεβάζουν τα τριγλυκερίδια και ευνοούν τα μικρά, πυκνά σωματίδια LDL.³²⁷ Δείτε ποιες τροφές καλό είναι να περιορίσετε.
• Κίνηση: η αερόβια άσκηση, όπως το γρήγορο περπάτημα, και η άσκηση με αντιστάσεις ανεβάζουν την HDL και μειώνουν τα τριγλυκερίδια.²⁸⁸
• Ύπνος: ο καλός ύπνος είναι ένας από τους οκτώ παράγοντες,⁴ ενώ η αποφρακτική άπνοια ύπνου, δηλαδή οι διακοπές της αναπνοής στον ύπνο, και το χρόνιο στρες αυξάνουν τον κίνδυνο.²² Αν ροχαλίζετε έντονα, αναφέρετέ το στον γιατρό σας.
• Κάπνισμα και αλκοόλ: η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο και ανεβάζει την HDL, ενώ το αλκοόλ, που ανεβάζει τα τριγλυκερίδια, καλό είναι να αποφεύγεται ή να περιορίζεται.⁸
• Σωματικό βάρος: η μείωση του υπερβάλλοντος σωματικού λίπους βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνει τα τριγλυκερίδια.⁸
• Πίεση και σάκχαρο: η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης είναι από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου για πρόωρη στεφανιαία νόσο, δηλαδή νόσο των αρτηριών της καρδιάς,² γι' αυτό αξίζει να ελέγχονται τακτικά και να ρυθμίζονται.

Πότε να μιλήσετε με γιατρό

• Επείγοντα συμπτώματα: πόνος στο στήθος, δύσπνοια, στραβό στόμα, αδυναμία στο ένα χέρι ή δυσκολία στην ομιλία. Καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.
• Πολύ υψηλές τιμές: ολική χοληστερίνη 310 mg/dL ή περισσότερο, ή LDL 190 mg/dL ή περισσότερο.⁸¹¹
• Οικογενειακό ιστορικό: καρδιαγγειακή νόσος σε συγγενή πρώτου βαθμού σε νεαρή ηλικία (άνδρα κάτω των 55 ή γυναίκα κάτω των 60 ετών).²²
• Διαβήτης, χρόνια νεφρική νόσος ή καρδιοπάθεια: οι στόχοι σας ορίζονται με τον γιατρό.⁸

Πώς σας βοηθά η Kyma

Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί το λιπιδαιμικό προφίλ, την ApoB, τον λόγο LDL/ApoB, την hs-CRP, το σάκχαρο και την ινσουλίνη, ώστε η χοληστερίνη να διαβάζεται μέσα στο μεταβολικό της περιβάλλον. Η αιμοληψία γίνεται νηστικοί, γιατί στο ίδιο δείγμα μετρώνται το σάκχαρο και η ινσουλίνη. Ακολουθούν η εξήγηση των αποτελεσμάτων με βάση το ιστορικό σας και ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται. kymahealth.co