Με μια ματιά
Η βιταμίνη Β12, ή κοβαλαμίνη, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που ο οργανισμός δεν μπορεί να φτιάξει και παίρνει κυρίως από τις ζωικές τροφές· χρειάζεται για τα ερυθρά αιμοσφαίρια, το DNA και το νευρικό σύστημα.1 Μια απλή εξέταση αίματος δείχνει αν η τιμή είναι χαμηλή, οριακή ή επαρκής, και το αποτέλεσμα διαβάζεται μαζί με τα όρια του εργαστηρίου και τα συμπτώματα.2, 3 Αν η τιμή είναι χαμηλή, η αιτία καθορίζει πώς θα αναπληρωθεί, γι' αυτό η απόφαση παίρνεται με τον γιατρό σας.2
- Βιταμίνη Β12 ορού
- Εύρος εργαστηρίου: περίπου 187–883 pg/mLή ανάλογα με τις τιμές αναφοράς του εργαστηρίου
- Πιθανή έλλειψη
- < 180 pg/mL
- Οριακή τιμή
- 180–350 pg/mLχρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος
Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως τέτοια. Δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ή τη θεραπεία από γιατρό: για οποιοδήποτε θέμα αφορά την υγεία σας, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.
Τι είναι η βιταμίνη Β12;
Η βιταμίνη Β12, που λέγεται και κοβαλαμίνη, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη, δηλαδή διαλύεται στο νερό. Τη φτιάχνουν μόνο ορισμένοι μικροοργανισμοί, γι' αυτό ο άνθρωπος την παίρνει από τις ζωικές τροφές, όπως το κρέας, το ψάρι, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά, ή από εμπλουτισμένα τρόφιμα και συμπληρώματα.1
Στις συσκευασίες θα δείτε διάφορες ονομασίες. Η κυανοκοβαλαμίνη είναι η συνθετική μορφή των περισσότερων συμπληρωμάτων και εμπλουτισμένων τροφίμων, η υδροξοκοβαλαμίνη χρησιμοποιείται συχνά στις ενέσεις, ενώ η μεθυλκοβαλαμίνη και η αδενοσυλκοβαλαμίνη είναι οι μορφές με τις οποίες η Β12 δρα μέσα στα κύτταρα.1
Σε τι βοηθάει η βιταμίνη Β12 στον οργανισμό
- Αίμα: χρειάζεται για τον σχηματισμό υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων, των κυττάρων που μεταφέρουν το οξυγόνο. Όταν λείπει, τα ερυθρά γίνονται μεγάλα και λιγότερα, μια κατάσταση που λέγεται μεγαλοβλαστική αναιμία.14
- DNA: συμμετέχει στη σύνθεση του DNA, του γενετικού υλικού κάθε κυττάρου.1
- Νεύρα: βοηθά στη διατήρηση της μυελίνης, του προστατευτικού περιβλήματος των νεύρων, γι' αυτό η έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει μουδιάσματα και προβλήματα ισορροπίας.4
- Ενέργεια: όπως και οι άλλες βιταμίνες της ομάδας Β, συμμετέχει στην παραγωγή ενέργειας μέσα στα κύτταρα, γι' αυτό η έλλειψή της εκδηλώνεται συχνά με κόπωση.5
Β12, φυλλικό οξύ και ομοκυστεΐνη: γιατί πάνε μαζί
Η Β12 και το φυλλικό οξύ συνεργάζονται για να μετατρέψουν την ομοκυστεΐνη, ένα αμινοξύ του αίματος, σε μεθειονίνη. Όταν λείπει μία από τις δύο, η ομοκυστεΐνη αυξάνεται.6 Επιπλέον, οι μεγάλες ποσότητες φυλλικού οξέος μπορεί να διορθώσουν την αναιμία της έλλειψης Β12 χωρίς να προστατεύουν τα νεύρα, γι' αυτό οι δύο βιταμίνες ελέγχονται μαζί.3 Περισσότερα στον οδηγό για το φυλλικό οξύ.
Πώς απορροφάται η Β12 και γιατί μπορεί να «χαθεί»
Στο στομάχι, τα οξέα απελευθερώνουν τη Β12 από τις πρωτεΐνες της τροφής. Στη συνέχεια, η Β12 ενώνεται με τον ενδογενή παράγοντα, μια πρωτεΐνη που φτιάχνει το ίδιο το στομάχι, και απορροφάται στο τελευταίο τμήμα του λεπτού εντέρου.17 Όταν η ποσότητα από το στόμα είναι μεγάλη, ένα μικρό μέρος της απορροφάται και χωρίς τον ενδογενή παράγοντα.1
Ο οργανισμός αποθηκεύει Β12 κυρίως στο συκώτι, γι' αυτό μια έλλειψη μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να εμφανιστεί.7 Ωστόσο, όταν η απορρόφηση δεν λειτουργεί, για παράδειγμα σε αυτοάνοση γαστρίτιδα, μετά από χειρουργείο στομάχου ή εντέρου ή σε κοιλιοκάκη, η Β12 μπορεί να μειωθεί όσο καλά κι αν τρώει κανείς.2
Βιταμίνη Β12: φυσιολογικές τιμές στο αίμα
Τα ελληνικά εργαστήρια δίνουν συνήθως ως φυσιολογικό εύρος για τη Β12 ορού περίπου 187–883 pg/mL, αλλά το όριο αλλάζει ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο, γι' αυτό συγκρίνετε το αποτέλεσμα με το εύρος της δικής σας εξέτασης. Οι βρετανικές οδηγίες του NICE ερμηνεύουν την τιμή ως εξής:2
| Β12 ορού | Τι μπορεί να σημαίνει | Επόμενο βήμα |
|---|---|---|
| < 180 pg/mL | Έλλειψη Β122 | Εκτίμηση από τον γιατρό και αναζήτηση της αιτίας |
| 180–350 pg/mL | Οριακή τιμή: πιθανή έλλειψη2 | Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επιπλέον εξετάσεις2 |
| > 350 pg/mL | Η έλλειψη είναι απίθανη2 | Αν υπάρχουν συμπτώματα, ο γιατρός αναζητά άλλη αιτία |
| Πάνω από το όριο του εργαστηρίου | Συνήθως λήψη συμπληρωμάτων8 | Συζήτηση με τον γιατρό αν δεν παίρνετε συμπληρώματα |
Τι σημαίνει «οριακή» Β12
Μια τιμή μπορεί να βρίσκεται μέσα στα όρια του εργαστηρίου και ταυτόχρονα κάτω από τα 350 pg/mL, δηλαδή στη ζώνη όπου η έλλειψη δεν μπορεί να αποκλειστεί.2 Σε αυτή την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει τη μέτρηση του μεθυλμαλονικού οξέος (MMA) ή της ενεργής Β12, ενώ η ομοκυστεΐνη δίνει επίσης χρήσιμη πληροφορία.2 Η έλλειψη δεν αποκλείεται επειδή δεν υπάρχει αναιμία, αφού τα νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πρώτα.2
Η εξέταση Β12: τι επηρεάζει το αποτέλεσμα
Τα συμπληρώματα, τα δισκία και οι ενέσεις Β12 ανεβάζουν την τιμή χωρίς να έχουν απαραίτητα διορθώσει την έλλειψη, γι' αυτό η αιμοληψία γίνεται πριν ξεκινήσει η αναπλήρωση και ο γιατρός ενημερώνεται για ό,τι παίρνετε.2 Αντίθετα, το συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι μπορεί να χαμηλώσει την ολική Β12 χωρίς να υπάρχει έλλειψη.2
Έλλειψη Β12: σημάδια και ποιοι κινδυνεύουν
Τα πιο συχνά σημάδια είναι η κόπωση, η ωχρότητα, τα μουδιάσματα ή τα τσιμπήματα στα χέρια και τα πόδια, οι αλλαγές στη μνήμη και στη διάθεση και η κόκκινη, πονεμένη γλώσσα.29 Επειδή πολλά από αυτά έχουν και άλλες αιτίες, η έλλειψη επιβεβαιώνεται με εξετάσεις, όπως εξηγεί ο οδηγός για τα 10 συμπτώματα και τις αιτίες της έλλειψης βιταμίνης Β12.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
- Χορτοφάγοι και vegan: η Β12 βρίσκεται φυσικά σχεδόν μόνο στις ζωικές τροφές, γι' αυτό η έλλειψη είναι συχνότερη σε όσους δεν τις τρώνε.10
- Μεγαλύτερη ηλικία: με τα χρόνια μειώνονται συχνά τα οξέα του στομάχου, που χρειάζονται για να απελευθερωθεί η Β12 από την τροφή.1
- Αυτοάνοση γαστρίτιδα: ο οργανισμός δεν φτιάχνει αρκετό ενδογενή παράγοντα, μια κατάσταση γνωστή και ως κακοήθης αναιμία.2
- Χειρουργεία και παθήσεις του πεπτικού: γαστρεκτομή, βαριατρικές επεμβάσεις, νόσος Crohn και κοιλιοκάκη.2
- Μετφορμίνη: η μακροχρόνια λήψη της για τον διαβήτη συνδέεται με χαμηλότερη Β12.11
- Φάρμακα για τα οξέα του στομάχου: οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων και οι ανταγωνιστές H2, όταν λαμβάνονται για μεγάλο διάστημα.12
Αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το διακόψετε μόνοι σας· ζητήστε από τον γιατρό σας να ελέγξει τη Β12.
Αυξημένη Β12: πότε χρειάζεται προσοχή
Η πιο συχνή αιτία μιας αυξημένης τιμής είναι η λήψη συμπληρωμάτων ή ενέσεων.8 Για τη Β12 δεν έχει οριστεί ανώτατο ασφαλές όριο πρόσληψης, γιατί δεν έχουν καταγραφεί βλάβες από τις μεγάλες ποσότητες.1 Ωστόσο, μια τιμή που μένει υψηλή χωρίς συμπληρώματα μπορεί να συνοδεύει παθήσεις του συκωτιού, των νεφρών ή του αίματος, γι' αυτό τη συζητάτε με τον γιατρό σας.8 Δείτε τι σημαίνει η αυξημένη Β12 στις εξετάσεις και τι ισχύει για τις παρενέργειες της βιταμίνης Β12.
Πού υπάρχει η βιταμίνη Β12
Οι καλύτερες πηγές είναι οι ζωικές τροφές: το συκώτι, τα οστρακοειδή, τα ψάρια όπως οι σαρδέλες και ο σολομός, το κρέας, τα αυγά, το γάλα και τα τυριά.113 Οι φυτικές τροφές δεν περιέχουν αξιόπιστα Β12, γι' αυτό όσοι δεν τρώνε ζωικές τροφές χρειάζονται εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα και τακτικό έλεγχο.1 Αντίθετα, οι υπερεπεξεργασμένες τροφές, όπως τα τυποποιημένα σνακ και τα έτοιμα γεύματα, καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί έχουν φτωχότερο διατροφικό προφίλ.14 Δείτε τις τροφές με βιταμίνη Β12 και τι ισχύει για τους χορτοφάγους.
Βιταμίνη Β12: πώς την παίρνετε και κάθε πότε γίνεται η ενέσιμη
Όταν υπάρχει έλλειψη, ο τρόπος αναπλήρωσης εξαρτάται από την αιτία της, γι' αυτό η αιμοληψία και η αναζήτηση της αιτίας προηγούνται.2
Χάπι ή ένεση;
Τα δισκία σε υψηλή δόση μπορεί να ανεβάσουν τη Β12 εξίσου με τις ενέσεις, γιατί ένα μέρος τους απορροφάται και χωρίς τον ενδογενή παράγοντα.151 Αντίθετα, όταν η αιτία είναι η αυτοάνοση γαστρίτιδα, η ολική γαστρεκτομή ή η αφαίρεση του τελευταίου τμήματος του λεπτού εντέρου, οι οδηγίες προτείνουν ενέσεις για όλη τη ζωή.2 Αξίζει να προτιμάτε ποιοτικά σκευάσματα χωρίς πρόσθετα και τεχνητά γλυκαντικά, και κάψουλες ή δισκία αντί για αναβράζοντα δισκία και σκόνες, που συχνά περιέχουν πρόσθετα.
Κάθε πότε γίνεται η ενέσιμη Β12;
Τη συχνότητα των ενέσεων την ορίζει ο γιατρός σας, ανάλογα με την αιτία και την ανταπόκρισή σας. Τα συμπτώματα αρχίζουν συχνά να βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες, αλλά μπορεί να χρειαστούν και τρεις μήνες.2 Μην ξεκινάτε ενέσεις μόνοι σας. Δείτε πόσο καιρό και τι ώρα να παίρνετε συμπλήρωμα Β12.
Πότε να μιλήσετε με γιατρό
- Έχετε μουδιάσματα, τσιμπήματα, αστάθεια, αδυναμία στα πόδια, αλλαγές στην όραση ή στη μνήμη.2 Αν τα συμπτώματα εμφανιστούν ξαφνικά ή χειροτερεύουν γρήγορα, ζητήστε επείγουσα ιατρική εκτίμηση.
- Έχετε χαμηλή ή οριακή Β12 μαζί με κόπωση, δύσπνοια, αίσθημα παλμών ή ωχρότητα.
- Παίρνετε για μεγάλο διάστημα μετφορμίνη ή φάρμακα για τα οξέα του στομάχου, έχετε κάνει χειρουργείο στομάχου ή εντέρου, ή ακολουθείτε vegan διατροφή χωρίς πηγή Β12.
- Η Β12 σας είναι επίμονα αυξημένη χωρίς να παίρνετε συμπληρώματα.8
- Σχεδιάζετε εγκυμοσύνη ή είστε έγκυος και η Β12 σας είναι χαμηλή.2
Πώς σας βοηθά η Kyma
Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί τη βιταμίνη Β12, το φυλλικό οξύ, την αιμοσφαιρίνη, τον μέσο όγκο ερυθροκυττάρου (MCV), τη φερριτίνη και τη βιταμίνη D· η ομοκυστεΐνη περιλαμβάνεται στη συνδρομή Complete. Τα αποτελέσματα εξηγούνται σε σχέση με το ιστορικό και τους στόχους σας, και ακολουθεί ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. kymahealth.co
Συχνές ερωτήσεις
Η βιταμίνη Β12, ή κοβαλαμίνη, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που φτιάχνουν μόνο μικροοργανισμοί, γι' αυτό ο άνθρωπος την παίρνει από τις ζωικές τροφές, τα εμπλουτισμένα τρόφιμα ή τα συμπληρώματα.1 Χρειάζεται για τον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, τη σύνθεση του DNA και τη λειτουργία των νεύρων.4
Τα εργαστήρια δίνουν συνήθως εύρος περίπου 187–883 pg/mL, αλλά το όριο διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο. Σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες, τιμή κάτω από 180 pg/mL δείχνει έλλειψη, ενώ τιμή 180–350 pg/mL είναι οριακή και χρειάζεται συμπληρωματικό έλεγχο.2 Δείτε τα συμπτώματα έλλειψης βιταμίνης Β12.
Από τη διατροφή, με κρέας, ψάρι, αυγά και γαλακτοκομικά, ή, όταν υπάρχει έλλειψη, με δισκία ή ενέσεις.1, 2 Η μορφή αποφασίζεται με τον γιατρό σας ανάλογα με την αιτία, γιατί όταν η απορρόφηση από το στομάχι δεν λειτουργεί χρειάζονται συνήθως ενέσεις.2 Δείτε πόσο καιρό και τι ώρα να παίρνετε συμπλήρωμα Β12.
Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα για όλους: τη συχνότητα την ορίζει ο γιατρός σας, ανάλογα με την αιτία της έλλειψης και την ανταπόκρισή σας.2 Όταν η έλλειψη οφείλεται σε αυτοάνοση γαστρίτιδα ή σε ολική γαστρεκτομή, οι ενέσεις συνεχίζονται συνήθως για όλη τη ζωή.2 Μην ξεκινάτε ή διακόπτετε ενέσεις μόνοι σας.
Η Β12 είναι υδατοδιαλυτή και δεν έχει οριστεί ανώτατο ασφαλές όριο πρόσληψης, γιατί δεν έχουν καταγραφεί βλάβες από τις μεγάλες ποσότητες.1 Μια αυξημένη τιμή στις εξετάσεις οφείλεται συνήθως σε συμπληρώματα, αλλά αν παραμένει υψηλή χωρίς αυτά, χρειάζεται εκτίμηση από τον γιατρό σας.8 Δείτε τι σημαίνει η αυξημένη Β12.
Βιοδείκτες σε αυτό το άρθρο
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin B12: fact sheet for health professionals.
- National Institute for Health and Care Excellence. Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management (NG239). NICE, 2024.
- Devalia V, Hamilton MS, Molloy AM. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. British Journal of Haematology, 2014.
- Green R, et al. Vitamin B12 deficiency. Nature Reviews Disease Primers, 2017.
- Tardy AL, et al. Vitamins and minerals for energy, fatigue and cognition: a narrative review of the biochemical and clinical evidence. Nutrients, 2020.
- Selhub J. Homocysteine metabolism. Annual Review of Nutrition, 1999.
- Stabler SP. Vitamin B12 deficiency. New England Journal of Medicine, 2013.
- Andrès E, et al. The pathophysiology of elevated vitamin B12 in clinical practice. QJM, 2013.
- Hunt A, Harrington D, Robinson S. Vitamin B12 deficiency. BMJ, 2014.
- Pawlak R, et al. How prevalent is vitamin B12 deficiency among vegetarians? Nutrition Reviews, 2013.
- Aroda VR, et al. Long-term Metformin Use and Vitamin B12 Deficiency in the Diabetes Prevention Program Outcomes Study. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2016.
- Lam JR, et al. Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA, 2013.
- Watanabe F. Vitamin B12 sources and bioavailability. Experimental Biology and Medicine, 2007.
- Martini D, et al. Ultra-Processed Foods and Nutritional Dietary Profile: A Meta-Analysis of Nationally Representative Samples. Nutrients, 2021.
- Wang H, et al. Oral vitamin B12 versus intramuscular vitamin B12 for vitamin B12 deficiency. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018.