Με μια ματιά
Τα πιο συχνά συμπτώματα της έλλειψης βιταμίνης Β12 είναι η κούραση και η αδυναμία, τα μουδιάσματα ή τα τσιμπήματα σε χέρια και πόδια, οι δυσκολίες στη μνήμη και στη συγκέντρωση, οι αλλαγές στη διάθεση, η πονεμένη γλώσσα και τα σημάδια αναιμίας.1, 2 Εμφανίζονται σταδιακά και δεν είναι ειδικά για τη Β12, γιατί μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες.1 Την έλλειψη την επιβεβαιώνει μόνο μια εξέταση αίματος που διαβάζει ο γιατρός, και η αιτία της καθορίζει τη θεραπεία.1, 3
Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως τέτοια. Δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ή τη θεραπεία από γιατρό: για οποιοδήποτε θέμα αφορά την υγεία σας, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.
Τι σημαίνει έλλειψη βιταμίνης Β12;
Η βιταμίνη Β12 χρειάζεται για να φτιάχνει ο οργανισμός υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια και για να προστατεύει τα νεύρα. Όταν λείπει, η χαμηλή Β12 μπορεί να προκαλέσει αναιμία, νευρολογικά συμπτώματα ή και τα δύο.4 Επειδή ο οργανισμός έχει αποθέματα Β12 στο συκώτι, η έλλειψη αναπτύσσεται συνήθως αργά και μπορεί να χρειαστούν χρόνια για να φανεί.5
Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και συχνά δεν είναι ειδικά για τη Β12, γι' αυτό η έλλειψη επιβεβαιώνεται με εξετάσεις.1 Για το τι είναι η Β12 και τις τιμές της, δείτε τον οδηγό για τη βιταμίνη Β12.
Τα 10 συχνότερα συμπτώματα έλλειψης Β12
Τα συμπτώματα έλλειψης Β12 αφορούν κυρίως το αίμα, τα νεύρα, τον εγκέφαλο και το στόμα:12
- Κούραση και αδυναμία: η ανεξήγητη κούραση είναι από τα πιο συχνά σημάδια, γιατί η Β12 χρειάζεται για τα ερυθρά αιμοσφαίρια και την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα.16
- Χλωμό δέρμα, δύσπνοια και ταχυπαλμία: είναι σημάδια αναιμίας, που εμφανίζεται όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια δεν μεταφέρουν αρκετό οξυγόνο.27
- Μούδιασμα και μυρμήγκιασμα σε χέρια και πόδια: οφείλονται σε βλάβη των περιφερικών νεύρων.1
- Αστάθεια και δυσκολία στο βάδισμα: η έλλειψη μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση της θέσης του σώματος, με αποτέλεσμα προβλήματα ισορροπίας και πτώσεις.1
- Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης: η δυσκολία συγκέντρωσης και η απώλεια της πρόσφατης μνήμης περιγράφονται συχνά ως «θολό μυαλό».1
- Αλλαγές στη διάθεση: η έλλειψη Β12 μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους.1
- Πονεμένη, λεία ή κόκκινη γλώσσα: η φλεγμονή της γλώσσας, που λέγεται γλωσσίτιδα, είναι κλασικό σημάδι.17
- Ερεθισμός και πληγές στο στόμα: μαζί με τη γλώσσα, μπορεί να πονά και το εσωτερικό του στόματος.2
- Διαταραχές όρασης: η θολή όραση μπορεί να οφείλεται σε επίδραση της έλλειψης στο οπτικό νεύρο.1
- Μειωμένη όρεξη και απώλεια βάρους: συνοδεύουν συχνά την αναιμία της έλλειψης Β12.2
Τα νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πριν από την αναιμία ή χωρίς αυτήν.1 Επιπλέον, η κούραση και η δυσκολία συγκέντρωσης έχουν πολλές άλλες αιτίες, όπως η έλλειψη σιδήρου, γι' αυτό είναι χρήσιμο να ελέγχονται μαζί η Β12, ο σίδηρος και η γενική αίματος.6
Τι προκαλεί την έλλειψη Β12;
Η έλλειψη προκύπτει είτε επειδή ο οργανισμός παίρνει λίγη Β12 από τη διατροφή είτε επειδή δεν μπορεί να την απορροφήσει:1
- Λίγες ζωικές τροφές: η Β12 βρίσκεται φυσικά σχεδόν μόνο στις ζωικές τροφές, γι' αυτό η έλλειψη είναι συχνότερη στη vegan και στη χορτοφαγική διατροφή χωρίς εμπλουτισμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα.8
- Αυτοάνοση γαστρίτιδα: το ανοσοποιητικό επιτίθεται στο στομάχι, που δεν φτιάχνει αρκετό ενδογενή παράγοντα, την πρωτεΐνη που χρειάζεται για να απορροφηθεί η Β12. Η κατάσταση είναι γνωστή και ως κακοήθης αναιμία.15
- Λιγότερα οξέα στο στομάχι: με την ηλικία, η ατροφική γαστρίτιδα μειώνει την απελευθέρωση της Β12 από την τροφή.2
- Χειρουργεία και παθήσεις του πεπτικού: γαστρεκτομή, βαριατρικές επεμβάσεις, αφαίρεση τμήματος του λεπτού εντέρου, κοιλιοκάκη και νόσος Crohn.1
- Φάρμακα: η μακροχρόνια λήψη μετφορμίνης για τον διαβήτη και φαρμάκων για τα οξέα του στομάχου, όπως οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων, συνδέεται με χαμηλότερη Β12.910
- Υποξείδιο του αζώτου: η χρήση του ως «αέριο γέλιου» για ψυχαγωγία μπορεί να προκαλέσει έλλειψη Β12.1
Αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το διακόψετε μόνοι σας· ζητήστε από τον γιατρό σας να ελέγξει τη Β12.
Πώς διαγιγνώσκεται η χαμηλή Β12
Η βασική εξέταση είναι η μέτρηση της Β12 στον ορό, μαζί με τη γενική αίματος και το φυλλικό οξύ.3 Το φυλλικό οξύ ελέγχεται ταυτόχρονα, γιατί οι δύο βιταμίνες συνεργάζονται και οι μεγάλες ποσότητες φυλλικού οξέος μπορεί να κρύψουν την αναιμία της έλλειψης Β12.3 Όταν η Β12 είναι οριακή, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει το μεθυλμαλονικό οξύ (MMA) ή την ενεργή Β12, ενώ χρήσιμη πληροφορία δίνει και η ομοκυστεΐνη.1
Τα συμπληρώματα και οι ενέσεις Β12 ανεβάζουν την τιμή χωρίς να έχουν απαραίτητα διορθώσει την έλλειψη, γι' αυτό η αιμοληψία γίνεται πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε αναπλήρωση.1 Τα όρια και την ερμηνεία τους θα βρείτε στον πίνακα φυσιολογικών τιμών της Β12.
Μπορεί η Β12 να είναι «φυσιολογική» και να έχετε συμπτώματα;
Ναι. Μια τιμή μέσα στα όρια του εργαστηρίου μπορεί να βρίσκεται στην οριακή ζώνη, όπου η έλλειψη δεν αποκλείεται, και τότε τα συμπτώματα δίνουν λόγο για συμπληρωματικό έλεγχο.1 Επίσης, το συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι μπορεί να χαμηλώσει την τιμή χωρίς να υπάρχει έλλειψη, ενώ τα συμπληρώματα μπορεί να την ανεβάσουν χωρίς να έχει λυθεί το πρόβλημα.1
Τι γίνεται αν βρεθεί έλλειψη
Ο γιατρός αναζητά πρώτα την αιτία, γιατί αυτή καθορίζει αν αρκεί η διατροφή ή χρειάζονται δισκία ή ενέσεις.1 Για παράδειγμα, στην αυτοάνοση γαστρίτιδα και μετά από ολική γαστρεκτομή οι οδηγίες προτείνουν ενέσεις για όλη τη ζωή.1 Τα συμπτώματα αρχίζουν συχνά να βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες, αλλά η πλήρης ανάκαμψη μπορεί να αργήσει.1 Επειδή τα νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να μην υποχωρήσουν πλήρως όταν η θεραπεία καθυστερεί, αξίζει να μην αναβάλλετε τον έλεγχο.5
Μην ξεκινάτε ενέσεις ή συμπληρώματα σε υψηλή δόση χωρίς διάγνωση. Δείτε τις τροφές με βιταμίνη Β12 και πόσο καιρό και τι ώρα να παίρνετε συμπλήρωμα Β12.
Πότε να μιλήσετε με γιατρό
- Έχετε μουδιάσματα, τσιμπήματα, αδυναμία, αστάθεια ή πτώσεις, αλλαγές στην όραση, σύγχυση ή απώλεια μνήμης.1 Αν εμφανιστούν ξαφνικά ή χειροτερεύουν γρήγορα, ζητήστε επείγουσα ιατρική εκτίμηση.
- Έχετε έντονη δύσπνοια, αίσθημα παλμών ή εμφανή ωχρότητα. Αν έχετε πόνο στο στήθος, καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.
- Νιώθετε κούραση για εβδομάδες χωρίς εμφανή αιτία.
- Ακολουθείτε vegan διατροφή, παίρνετε για μεγάλο διάστημα μετφορμίνη ή φάρμακα για τα οξέα του στομάχου, έχετε κάνει χειρουργείο στομάχου ή εντέρου ή έχετε αυτοάνοσο νόσημα.1
- Είστε έγκυος ή σχεδιάζετε εγκυμοσύνη και υπάρχει πιθανότητα χαμηλής Β12.1
Πώς σας βοηθά η Kyma
Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί τη βιταμίνη Β12, το φυλλικό οξύ, την αιμοσφαιρίνη, τον μέσο όγκο ερυθροκυττάρου (MCV), τη φερριτίνη και τη θυρεοτρόπο ορμόνη (TSH)· η ομοκυστεΐνη περιλαμβάνεται στη συνδρομή Complete. Έτσι τα ίδια συμπτώματα διαβάζονται μαζί με τις πιθανές αιτίες τους. Τα αποτελέσματα εξηγούνται σε σχέση με το ιστορικό και τους στόχους σας, και ακολουθεί ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. kymahealth.co
Συχνές ερωτήσεις
Χωρίς αρκετή Β12, ο οργανισμός δεν φτιάχνει σωστά ερυθρά αιμοσφαίρια, γι' αυτό μπορεί να εμφανιστεί αναιμία, και δεν προστατεύει επαρκώς τα νεύρα, γι' αυτό εμφανίζονται μουδιάσματα, αστάθεια και αλλαγές στη μνήμη.4 Όταν η θεραπεία καθυστερεί, τα νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να μην υποχωρήσουν πλήρως.5
Οι συχνότερες αιτίες είναι η διατροφή χωρίς ζωικές τροφές, η αυτοάνοση γαστρίτιδα, τα χειρουργεία στομάχου ή εντέρου, παθήσεις όπως η κοιλιοκάκη και η νόσος Crohn, και ορισμένα φάρμακα, όπως η μετφορμίνη και οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων.1, 9, 10 Αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το διακόψετε μόνοι σας.
Ναι. Τα νευρολογικά συμπτώματα, όπως τα μουδιάσματα και η αστάθεια, μπορεί να εμφανιστούν πριν από την αναιμία ή χωρίς αυτήν, γι' αυτό μια φυσιολογική γενική αίματος δεν αποκλείει την έλλειψη.1
Η βασική εξέταση είναι η μέτρηση της Β12 στον ορό, μαζί με τη γενική αίματος και το φυλλικό οξύ.3 Όταν η τιμή είναι οριακή, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει το μεθυλμαλονικό οξύ ή την ενεργή Β12.1 Δείτε τις φυσιολογικές τιμές της βιταμίνης Β12.
Βιοδείκτες σε αυτό το άρθρο
- National Institute for Health and Care Excellence. Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management (NG239). NICE, 2024.
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin B12: fact sheet for health professionals.
- Devalia V, Hamilton MS, Molloy AM. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. British Journal of Haematology, 2014.
- Green R, et al. Vitamin B12 deficiency. Nature Reviews Disease Primers, 2017.
- Stabler SP. Vitamin B12 deficiency. New England Journal of Medicine, 2013.
- Tardy AL, et al. Vitamins and minerals for energy, fatigue and cognition: a narrative review of the biochemical and clinical evidence. Nutrients, 2020.
- Hunt A, Harrington D, Robinson S. Vitamin B12 deficiency. BMJ, 2014.
- Pawlak R, et al. How prevalent is vitamin B12 deficiency among vegetarians? Nutrition Reviews, 2013.
- Aroda VR, et al. Long-term Metformin Use and Vitamin B12 Deficiency in the Diabetes Prevention Program Outcomes Study. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2016.
- Lam JR, et al. Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA, 2013.