Με μια ματιά
Το φυλλικό οξύ, ή βιταμίνη B9, είναι μια βιταμίνη της ομάδας Β που βρίσκεται στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, στα όσπρια, στο συκώτι και στα εμπλουτισμένα τρόφιμα· η συνθετική του μορφή χρησιμοποιείται στα συμπληρώματα.1 Ο οργανισμός το χρειάζεται για να φτιάχνει DNA και υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια, και έχει ιδιαίτερη σημασία πριν και στην αρχή της εγκυμοσύνης.1, 2 Η εξέταση αίματος διαβάζεται μαζί με τη βιταμίνη Β12, γιατί οι δύο βιταμίνες συνεργάζονται και το φυλλικό οξύ μπορεί να κρύψει την αναιμία μιας έλλειψης Β12.3
- Φυλλικό οξύ ορού
- Φυσιολογικό: > 3 ng/mLή ανάλογα με τις τιμές αναφοράς του εργαστηρίου
- Βέλτιστο
- > 5,4 ng/mL
Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως τέτοια. Δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ή τη θεραπεία από γιατρό: για οποιοδήποτε θέμα αφορά την υγεία σας, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.
Τι είναι το φυλλικό οξύ;
Το φυλλικό οξύ, που συχνά γράφεται και φολικό οξύ, είναι η βιταμίνη B9, μία από τις βιταμίνες της ομάδας Β. Οι φυσικές του μορφές, τα φολικά (folate), βρίσκονται στις τροφές, ενώ το φυλλικό οξύ είναι η συνθετική μορφή που μπαίνει στα συμπληρώματα και στα εμπλουτισμένα τρόφιμα.1
Είναι υδατοδιαλυτό και ο οργανισμός έχει περιορισμένα αποθέματα, γι' αυτό η έλλειψη μπορεί να εμφανιστεί πιο γρήγορα από ό,τι στη Β12.3 Το φυλλικό οξύ μετριέται με μια απλή εξέταση αίματος.
Σε τι χρησιμεύει το φυλλικό οξύ
- DNA και διαίρεση των κυττάρων: χρειάζεται για τη σύνθεση του DNA, γι' αυτό έχει σημασία στους ιστούς που ανανεώνονται γρήγορα.14
- Ερυθρά αιμοσφαίρια: όταν λείπει, τα ερυθρά γίνονται μεγάλα και λιγότερα, μια κατάσταση που λέγεται μεγαλοβλαστική αναιμία.1
- Ομοκυστεΐνη: μαζί με τη Β12 μετατρέπει την ομοκυστεΐνη, ένα αμινοξύ του αίματος, σε μεθειονίνη, γι' αυτό η έλλειψή του ανεβάζει την ομοκυστεΐνη.5
- Ανάπτυξη του εμβρύου: έχει ιδιαίτερη σημασία στις πρώτες εβδομάδες της εγκυμοσύνης, όπως εξηγεί η ενότητα για την εγκυμοσύνη παρακάτω.2
Έλλειψη φυλλικού οξέος: αιτίες και συμπτώματα
Η έλλειψη φυλλικού οξέος οφείλεται συνήθως σε διατροφή με λίγα λαχανικά και όσπρια ή στο αλκοόλ.1 Μπορεί επίσης να προκληθεί από παθήσεις του εντέρου που μειώνουν την απορρόφηση, όπως η κοιλιοκάκη και οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, ή από αυξημένες ανάγκες, όπως στην εγκυμοσύνη.13 Το αλκοόλ, ειδικότερα, μειώνει την απορρόφηση και αυξάνει την αποβολή του φυλλικού οξέος.6 Επιπλέον, ορισμένα φάρμακα, όπως η μεθοτρεξάτη, η σουλφασαλαζίνη και ορισμένα αντιεπιληπτικά, επηρεάζουν τον μεταβολισμό του.1
Τα συμπτώματα προκύπτουν κυρίως από την αναιμία: κούραση, αδυναμία, ωχρότητα, δύσπνοια, ταχυπαλμία, πονεμένη γλώσσα και πληγές στο στόμα.1
Χαμηλό φυλλικό οξύ και Β12: γιατί ελέγχονται μαζί
Η έλλειψη φυλλικού οξέος και η έλλειψη Β12 προκαλούν τον ίδιο τύπο αναιμίας. Ωστόσο, μόνο η έλλειψη Β12 βλάπτει και τα νεύρα, και το φυλλικό οξύ μπορεί να διορθώσει την αναιμία ενώ η βλάβη των νεύρων συνεχίζεται.3 Γι' αυτό οι δύο βιταμίνες ελέγχονται πάντα μαζί. Δείτε τα συμπτώματα έλλειψης βιταμίνης Β12 και τον οδηγό για τη βιταμίνη Β12.
Ποιοι κινδυνεύουν από χαμηλό φυλλικό
- όσοι τρώνε λίγα λαχανικά, φρούτα και όσπρια,1
- όσοι πίνουν συχνά αλκοόλ,6
- άτομα με κοιλιοκάκη ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου,3
- οι έγκυες και οι γυναίκες που θηλάζουν, που έχουν αυξημένες ανάγκες,1
- όσοι παίρνουν φάρμακα που επηρεάζουν το φυλλικό οξύ.1
Αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην το διακόψετε μόνοι σας· συζητήστε το αποτέλεσμα με τον γιατρό σας.
Φυλλικό οξύ στο αίμα: φυσιολογικές τιμές και εξέταση
Η συνηθισμένη εξέταση μετρά το φυλλικό οξύ στον ορό, που αντανακλά κυρίως την πρόσφατη πρόσληψη από τη διατροφή και τα συμπληρώματα.37 Το φυλλικό των ερυθρών αιμοσφαιρίων δείχνει περισσότερο τα αποθέματα των τελευταίων μηνών, αλλά χρησιμοποιείται σπανιότερα.3
Τιμή κάτω από 3 ng/mL στον ορό δείχνει έλλειψη, ενώ τα όρια διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, γι' αυτό συγκρίνετε το αποτέλεσμα με το εύρος της δικής σας εξέτασης.3 Η τιμή διαβάζεται μαζί με τη Β12, τη γενική αίματος και την ομοκυστεΐνη, που δείχνει αν η βιταμίνη επαρκεί για τις λειτουργίες της, όπως εξηγεί η επόμενη ενότητα.35
Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση φυλλικού;
Το φυλλικό του ορού μπορεί να ανέβει μετά από ένα γεύμα ή ένα συμπλήρωμα.7 Γι' αυτό η αιμοληψία γίνεται συνήθως πρωί και νηστικοί, και ο γιατρός ενημερώνεται για όσα συμπληρώματα παίρνετε.7
Ομοκυστεΐνη: γιατί η μέτρηση του φυλλικού οξέος μόνη της δεν αρκεί
Το φυλλικό οξύ του ορού δείχνει κυρίως πόσο φυλλικό έχει πάρει ο οργανισμός τις τελευταίες ημέρες, και μπορεί να ανέβει ακόμη και μετά από ένα μόνο γεύμα ή συμπλήρωμα.37 Επομένως, μια φυσιολογική τιμή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αρκετό φυλλικό μέσα στα κύτταρα, εκεί όπου η βιταμίνη κάνει τη δουλειά της.3
Αυτή την πληροφορία τη δίνει η ομοκυστεΐνη. Το φυλλικό οξύ και η Β12 μετατρέπουν την ομοκυστεΐνη σε μεθειονίνη, οπότε όταν κάποια από τις δύο δεν επαρκεί, η ομοκυστεΐνη συσσωρεύεται στο αίμα.58 Γι' αυτό η αυξημένη ομοκυστεΐνη μπορεί να δείξει μια έλλειψη στα κύτταρα ακόμη και όταν το φυλλικό του ορού φαίνεται φυσιολογικό, και πέφτει ξανά όταν η έλλειψη διορθωθεί.38
Η ομοκυστεΐνη έχει σημασία και η ίδια, γιατί οι αυξημένες τιμές της συνδέονται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.8 Ωστόσο, ανεβαίνει και για άλλους λόγους, όπως η μειωμένη λειτουργία των νεφρών, ο υποθυρεοειδισμός, το κάπνισμα, το αλκοόλ και ορισμένα φάρμακα, γι' αυτό διαβάζεται πάντα μαζί με τη Β12, τη λειτουργία των νεφρών και το ιστορικό σας.8
Τροφές με φυλλικό οξύ
Καλές πηγές φυλλικού οξέος είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι και τα χόρτα, καθώς και τα σπαράγγια, το μπρόκολο και τα λαχανάκια Βρυξελλών.1 Ακολουθούν τα όσπρια, όπως οι φακές, τα ρεβίθια και τα φασόλια, τα εσπεριδοειδή και οι ξηροί καρποί.1 Παράλληλα, οι θρεπτικές ζωικές τροφές, όπως το κρέας, τα αυγά, το ψάρι, το πλήρες γιαούρτι και τα ώριμα τυριά, δίνουν θρεπτικά συστατικά που ο οργανισμός απορροφά εύκολα, και το συκώτι είναι από τις πλουσιότερες πηγές φυλλικού.91 Αντίθετα, οι υπερεπεξεργασμένες τροφές, όπως τα τυποποιημένα σνακ και τα έτοιμα γεύματα, καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί έχουν φτωχότερο διατροφικό προφίλ.10
Πολλές από αυτές τις τροφές, όπως τα πράσινα λαχανικά, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί, δίνουν και μαγνήσιο. Δείτε τις τροφές πλούσιες σε μαγνήσιο.
Το φυλλικό οξύ χάνεται εύκολα στο βράσιμο, γιατί περνά στο νερό, ενώ ο ατμός το διατηρεί καλύτερα.11
Φυλλικό οξύ και εγκυμοσύνη: τι λένε τα στοιχεία
Η λήψη φυλλικού οξέος γύρω από τη σύλληψη μειώνει τον κίνδυνο ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα στο έμβρυο, όπως η δισχιδής ράχη.12 Γι' αυτό οι οργανισμοί δημόσιας υγείας συστήνουν συμπλήρωμα φυλλικού οξέος στις γυναίκες που μπορεί να μείνουν έγκυες.2 Τη δόση και το πότε θα ξεκινήσει τα ορίζετε με τον γυναικολόγο σας, ιδιαίτερα αν έχετε ιστορικό προηγούμενης κύησης με ανωμαλία του νευρικού σωλήνα, παίρνετε αντιεπιληπτικά ή έχετε διαβήτη.1
Β12 και φυλλικό οξύ σε συμπλήρωμα: μετρήστε πρώτα
Το φυλλικό οξύ μόνο του μπορεί να κρύψει μια έλλειψη Β12, γι' αυτό η Β12 ελέγχεται πριν από κάθε συμπλήρωμα φυλλικού.3 Επιπλέον, για τη συνθετική μορφή υπάρχει ανώτατο όριο πρόσληψης, άρα η μεγαλύτερη ποσότητα δεν είναι απαραίτητα καλύτερη.113 Αν οι εξετάσεις δείχνουν έλλειψη, το συμπλήρωμα και ο συνδυασμός του με Β12 αποφασίζονται με τον γιατρό σας. Αξίζει να προτιμάτε ποιοτικά σκευάσματα χωρίς πρόσθετα και τεχνητά γλυκαντικά, σε κάψουλες αντί για αναβράζοντα δισκία και σκόνες.
Πότε να μιλήσετε με γιατρό
- Σχεδιάζετε εγκυμοσύνη ή είστε έγκυος: συζητήστε το φυλλικό οξύ με τον γυναικολόγο σας.2
- Έχετε ιστορικό κύησης με ανωμαλία του νευρικού σωλήνα, παίρνετε αντιεπιληπτικά ή έχετε διαβήτη.1
- Έχετε χαμηλό φυλλικό μαζί με μουδιάσματα, τσιμπήματα, αστάθεια ή αλλαγές στη μνήμη, γιατί πρέπει να αποκλειστεί έλλειψη Β12.3
- Έχετε κούραση, δύσπνοια, αίσθημα παλμών ή ωχρότητα μαζί με χαμηλή τιμή.
- Παίρνετε μεθοτρεξάτη, αντιεπιληπτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το φυλλικό οξύ.1
Πώς σας βοηθά η Kyma
Με μία αιμοληψία σε συνεργαζόμενα εργαστήρια, η Kyma μετρά μαζί το φυλλικό οξύ, τη βιταμίνη Β12, την αιμοσφαιρίνη, τον μέσο όγκο ερυθροκυττάρου (MCV) και τη φερριτίνη· η ομοκυστεΐνη περιλαμβάνεται στη συνδρομή Complete. Τα αποτελέσματα εξηγούνται σε σχέση με το ιστορικό και τους στόχους σας, και ακολουθεί ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και τρόπου ζωής, με παραπομπή σε γιατρό όταν χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. kymahealth.co
Συχνές ερωτήσεις
Και οι δύο ελλείψεις μπορεί να προκαλέσουν κούραση, ωχρότητα, δύσπνοια, πονεμένη γλώσσα και πληγές στο στόμα, λόγω της αναιμίας.1 Η έλλειψη Β12 μπορεί επιπλέον να προκαλέσει μουδιάσματα, αστάθεια και αλλαγές στη μνήμη.14 Δείτε τα συμπτώματα έλλειψης βιταμίνης Β12.
Βιοδείκτες σε αυτό το άρθρο
- NIH Office of Dietary Supplements. Folate: fact sheet for health professionals.
- US Preventive Services Task Force. Folic Acid Supplementation to Prevent Neural Tube Defects: Recommendation Statement. JAMA, 2023.
- Devalia V, Hamilton MS, Molloy AM. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. British Journal of Haematology, 2014.
- Crider KS, et al. Folate and DNA Methylation: A Review of Molecular Mechanisms and the Evidence for Folate's Role. Advances in Nutrition, 2012.
- Selhub J. Homocysteine metabolism. Annual Review of Nutrition, 1999.
- Medici V, Halsted CH. Folate, alcohol, and liver disease. Molecular Nutrition & Food Research, 2013.
- Snow CF. Laboratory Diagnosis of Vitamin B12 and Folate Deficiency: A Guide for the Primary Care Physician. Archives of Internal Medicine, 1999.
- Refsum H, et al. Facts and recommendations about total homocysteine determinations: an expert opinion. Clinical Chemistry, 2004.
- Beal T, Gardner CD, Herrero M, et al. Friend or Foe? The Role of Animal-Source Foods in Healthy and Environmentally Sustainable Diets. Journal of Nutrition, 2023.
- Martini D, et al. Ultra-Processed Foods and Nutritional Dietary Profile: A Meta-Analysis of Nationally Representative Samples. Nutrients, 2021.
- McKillop DJ, et al. The effect of different cooking methods on folate retention in various foods that are amongst the major contributors to folate intake in the UK diet. British Journal of Nutrition, 2002.
- De-Regil LM, et al. Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for folate. EFSA Journal, 2014.
- National Institute for Health and Care Excellence. Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management (NG239). NICE, 2024.